Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1978 van de Commissie van 21 september 2023 betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de gunning van opdrachten voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen, en activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de Duitse wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz) van 2012 vallen (Kennisgeving geschied onder nummer C(2023) 6271) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,
Gezien Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG1, en met name artikel 35, lid 3,
Na raadpleging van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten,
(1) Op 13 april 2023 heeft de Duitse vereniging van energie- en waterbedrijven (Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft e.V., hierna “BDEW” of “de verzoeker” genoemd) bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU (hierna “het verzoek” genoemd). Het verzoek voldoet aan de formele vereisten van artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie2 en bijlage I bij dat uitvoeringsbesluit.
(2) De BDEW is een vereniging van ondernemingen in de Duitse energie- en watersector die worden beschouwd als aanbestedende instanties in de zin van artikel 4 van Richtlijn 2014/25/EU. Het verzoek betreft activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen.
(3) Het verzoek ging vergezeld van een op 25 mei 2022 vastgesteld gemotiveerd standpunt van de Duitse mededingingsautoriteit (Bundeskartellamt, hierna “het BKartA” genoemd). In dit standpunt heeft het BKartA de voorwaarde voor de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de betrokken activiteiten overeenkomstig de leden 2 en 3 van dat artikel grondig geanalyseerd.
(4) Aangezien overeenkomstig artikel 34, lid 3, eerste alinea, van Richtlijn 2014/25/EU vrije toegang tot de markt kan worden verondersteld, moet de Commissie volgens punt 1, a), bijlage IV bij die richtlijn binnen 90 werkdagen een uitvoeringsbesluit over het verzoek vaststellen.
(5) Op 16 mei 2023 heeft de BDEW aanvullende argumenten aangevoerd om uit te leggen waarom zij van mening was dat bepaalde delen van de analyse van het BKartA met betrekking tot de blootstelling van delen van de productie van hernieuwbare elektriciteit aan mededinging in Duitsland niet volledig gefundeerd waren.
(6) Op 15 juni 2023 heeft Ørsted A/S bij de Commissie een verzoek uit hoofde van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU ingediend. Dit verzoek heeft betrekking op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken in Duitsland die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz, hierna “EEG” genoemd) van 2012 vallen. Overeenkomstig artikel 35, lid 5, van Richtlijn 2014/25/EU wordt dit verzoek niet behandeld als een nieuwe procedure, maar in het kader van het eerste verzoek. De Commissie en de BDEW zijn overeengekomen dat de termijn voor de vaststelling van een uitvoeringshandeling door de Commissie als gevolg van dit tweede verzoek wordt vastgesteld op 25 september 2023.
(7) Richtlijn 2014/25/EU is van toepassing op de gunning van opdrachten voor de uitoefening van activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit als bedoeld in artikel 9, lid 1, punt b), tenzij die activiteit daarvan is vrijgesteld op grond van artikel 34 van die richtlijn.
(8) Op grond van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU is die richtlijn, op verzoek van een lidstaat of een aanbestedende instantie, niet van toepassing op opdrachten voor activiteiten die onder die richtlijn vallen, wanneer de activiteit in de lidstaat waar zij wordt uitgeoefend, rechtstreeks blootstaat aan concurrentie op marktgebieden waarvoor de toegang niet beperkt is.
(9) In hoeverre er sprake is van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie moet worden beoordeeld aan de hand van objectieve criteria waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke eigenschappen van de betrokken sector. Deze beoordeling ondervindt echter beperkingen door de toepasselijke korte termijnen en door het feit dat moet worden uitgegaan van de informatie waarover de Commissie beschikt. Die informatie is ofwel afkomstig van reeds beschikbare bronnen, ofwel van informatie die in het kader van het verzoek overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2014/25/EU is verkregen, en kan niet worden aangevuld door middel van meer tijdrovende methoden, zoals, met name, openbare onderzoeken die gericht zijn op de betrokken ondernemers.
(10) De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie op een specifieke markt moet worden beoordeeld op basis van diverse criteria, waarbij geen van deze criteria op zichzelf doorslaggevend is.
(11) Wanneer wordt beoordeeld of de betrokken activiteiten rechtstreeks aan concurrentie blootstaan op de markten waarop dit besluit betrekking heeft, moet rekening worden gehouden met het marktaandeel van de voornaamste spelers en met het bestaan en de omvang van steun voor de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit in Duitsland.
(12) Het doel van dit besluit is om vast te stellen of de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, op markten waartoe de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU, aan een mate van concurrentie blootstaan die ervoor zorgt dat de aanbesteding voor de uitoefening van de hier bedoelde activiteit, ook zonder de aanbestedingsdiscipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2014/25/EU vastgelegde gedetailleerde aanbestedingsregels wordt opgelegd, op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke over het geheel genomen de economisch voordeligste oplossing is.
(13) Dit besluit is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie van respectievelijk april en juni 2023, op de door de BDEW, Ørsted en de Duitse autoriteiten verstrekte informatie en op openbaar beschikbare informatie. Het kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is.
(14) De toegang tot een markt wordt geacht niet beperkt te zijn indien de betrokken lidstaat de desbetreffende in de lijst in bijlage III bij Richtlijn 2014/25/EU vermelde rechtshandelingen van de Unie heeft uitgevoerd en toegepast, waaronder, met betrekking tot de opwekking van en de groothandel in elektriciteit, Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad3.
(15) Uit de informatie waarover de Commissie beschikt, blijkt dat Duitsland Richtlijn (EU) 2019/944 heeft omgezet en ook toepast. Bijgevolg wordt de toegang tot de relevante markt overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU geacht niet beperkt te zijn.
(16) Volgens de BDEW bestaat de relevante productmarkt uit conventionele en hernieuwbare opwekking van en groothandel in elektriciteit, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen. Volgens Ørsted omvat de relevante markt de opwekking van en de groothandel in elektriciteit die sinds 2012 rechtstreeks in de handel kan worden gebracht en die sinds 2014 rechtstreeks in de handel moet worden gebracht.
(17) De BDEW merkt op4 dat voor alle installaties die na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, het verplicht rechtstreeks in de handel brengen de standaardvorm van in de handel brengen is. Installaties waarvoor rechtstreeks in de handel brengen (hierna “directe handel” genoemd (“direct marketing”)) verplicht is, kunnen kiezen tussen directe handel met marktpremie en directe handel zonder steun (zogenaamde overige directe handel). Alleen voor kleine installaties bestaat een uitzondering op de verplichting tot directe handel. De kleine installaties die vóór 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, zijn installaties tot maximaal 500 kW, terwijl de kleine installaties die vanaf 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, installaties tot maximaal 100 kW zijn. Dergelijke kleine installaties kunnen kiezen voor het model met vaste teruglevertarieven of voor directe handel.
(18) Wat de installaties betreft die nog steeds overheidssubsidie ontvangen, geeft de BDEW aan dat “post-subsidie”-installaties installaties zijn die zijn uitgesloten van steun of die na twintig jaar vanaf 1 januari 2021 zullen worden uitgesloten van steun. “Post-subsidie”-installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen van meer dan 100 kW moeten de elektriciteit directe in de handel brengen zonder enige steun (overige directe handel). Installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen tot 100 kW hebben de keuze tussen overige directe handel (zonder steun) en verkoop aan de netbeheerder tegen betaling van een teruglevertarief. Dit teruglevertarief bedraagt nu echter alleen de “jaargemiddelde marktwaarde” minus de gemiddelde kosten die de transmissiesysteembeheerders moeten maken voor verkoop van de elektriciteit aan de netbeheerder5. Zowel de Duitse wetgever als de Commissie behandelen deze vergoeding daarom uitsluitend als marktconforme steun (“transitorische post”) en dus niet als staatssteun (“geen steun”)6. Met uitzondering van kleine installaties is de verplichting tot overige directe handel van toepassing op “post-subsidie”-installaties.
(19) In een eerder besluit met betrekking tot elektriciteitsopwekking in Duitsland7 heeft de Commissie een onderscheid gemaakt tussen de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit en de markt voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. De Commissie achtte de productie van en de handel in onder het EEG vallende elektriciteit geen onderdeel van de markt voor de opwekking en eerste verkoop van op conventionele wijze geproduceerde elektriciteit, omdat uit hernieuwbare bronnen opgewekte elektriciteit normaliter niet rechtstreeks werd verkocht op de groothandelsmarkt, maar eerst tegen een wettelijk vastgestelde vergoeding werd gekocht door de transmissiesysteembeheerders.
(20) In latere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat de opwekking van conventionele en (ten minste een deel van) de opwekking van hernieuwbare elektriciteit tot dezelfde markt behoorden. In haar besluit betreffende Nederland8 merkte de Commissie op dat de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen direct op de markt werd verkocht en dat het Nederlandse SDE+-systeem concurrerende inschrijvingen bevorderde, waarbij de inschrijvers probeerden hun kosten (en bijgevolg hun terugleverpremie) zo laag mogelijk te houden. In haar besluit betreffende Italië9 merkte de Commissie op dat er voor de meer recente regelingen voor hernieuwbare elektriciteit een biedingsprocedure met een groot aantal aanvragers was. In haar besluit met betrekking tot Litouwen10 heeft de Commissie verklaard dat de elektriciteit die in het kader van de derde steunregeling werd geproduceerd, op premies gebaseerde steun heeft ontvangen die werd vastgesteld via een aanbesteding, en heeft zij vastgesteld dat deze onderdeel was van dezelfde markt als de opwekking van conventionele elektriciteit. In 2022 kwam de Commissie met betrekking tot Denemarken11 tot de bevinding dat de toekenning van de overheidssubsidie blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van hernieuwbare elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren. Zij heeft dan ook geconcludeerd dat de installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarop het verzoek betrekking had, tot dezelfde markt behoorden als de opwekking van conventionele elektriciteit.
(21) In haar standpunt merkt het BKartA op12 dat tussen begin 2012 en eind 2020 ongeveer 65 GW aan krachtens het EEG ondersteunde opwekkingscapaciteit is geïnstalleerd, wat de helft van de door het EEG ondersteunde capaciteit en een kwart van de totale opwekkingscapaciteit in Duitsland uitmaakt. In 2020 bedroeg de door het EEG ondersteunde elektriciteit ongeveer 20 % van de totale elektriciteitsproductie in Duitsland. De uitbetalingen krachtens het EEG zijn slechts matig gestegen, aangezien een toenemend aantal opwekkingsinstallaties heeft besloten hun productie op de markt te verkopen (directe handel of “direct marketing”) in plaats van een vaste premie te ontvangen. Wat de afbakening van de productmarkt betreft, heeft het BKartA in zijn besluitvormingspraktijk op het gebied van mededinging herhaaldelijk het standpunt ingenomen dat EEG-elektriciteit een afzonderlijke markt was13.
(22) De Commissie merkt op dat de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland wordt ondersteund door een aantal regelingen met verschillende kenmerken.
(23) Gezien de verscheidenheid aan steunregelingen voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, zal de markt voor het doel van de analyse in deze overwegingen worden opgesplitst tussen enerzijds installaties die een vergoeding kunnen ontvangen die onafhankelijk is van de marktprijzen (vast teruglevertarief, elektriciteitstoeslag voor huurders) en anderzijds installaties die een vergoeding ontvangen die gekoppeld is aan de marktprijzen (directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”-installaties en overige directe handel). Deze benadering is in overeenstemming met vrijstellingsbesluit 2012/218/EU van de Commissie betreffende de Duitse elektriciteitsmarkt, waarin de Commissie had geoordeeld dat het bestaan van een wettelijk vastgestelde vergoeding een essentieel element was bij het analyseren van de blootstelling van EEG-elektriciteit aan mededinging.
(24) Volgens de BDEW moet de relevante geografische markt op basis van de besluitvormingspraktijk van de Commissie worden omschreven als nationaal en omvat zij het grondgebied van de Bondsrepubliek Duitsland14.
(25) Wat de geografische markt betreft, was de Commissie in haar eerdere praktijk15 van oordeel dat de markt voor elektriciteitsproductie een nationale markt is. Het standpunt van de verzoeker is in overeenstemming met de Commissiepraktijk.
(26) Bij gebrek aan aanwijzingen voor een andere omvang van de geografische markt kan, met het oog op de beoordeling in het kader van dit besluit en onverminderd het mededingingsrecht, worden verondersteld dat het geografische toepassingsgebied van de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen het grondgebied van Duitsland bestrijkt.
(27) De Commissie zal een analyse uitvoeren van de Duitse markt voor de opwekking van en de groothandel in elektriciteit op basis van de beschikbare gegevens over de opwekking van respectievelijk conventionele en hernieuwbare elektriciteit.
(28) In zijn jaarverslag over de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit geeft het BKartA een overzicht van de marktaandelen. In de periode 2019-2021 waren de jaarlijkse marktaandelen van de vijf grootste producenten van conventionele elektriciteit redelijk stabiel: RWE (26 %, 25,3 %, 26,1 %), LEAG (16,2 %, 14,9 %, 15,7 %), EnBW (12,7 %, 9,9 %, 11,4 %), EON (8,8 %, 9,6 %, 9,2 %) en Vattenfall (6,4 %, 5,6 %, 4,5 %). Slechts twee van deze bedrijven, EnBW en Vattenfall, zijn aanbestedende instanties. Ørsted had een marktaandeel van minder dan 1 % van de gecombineerde markt voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare elektriciteit in 2020, 2021 en 202216.
(29) De namen en marktaandelen van de drie grootste producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zijn niet openbaar. Dit is deels ingegeven door het grote aantal spelers dat actief is op de markt voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen.
(30) Het BKartA heeft vastgesteld dat het marktaandeel van de vijf bovengenoemde ondernemingen met de hoogste omzet in de opwekking van conventionele elektriciteit in 2021 samen goed waren voor ongeveer 6,4 % van het krachtens de EEG ondersteunde opwekkingsvolume voor het marktgebied Duitsland17.
(31) Volgens de BDEW moet worden aangenomen dat de marktaandelen van producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen relatief klein zijn en dat geen van hen een marktaandeel van meer dan 10 % heeft.
(32) Het BKartA verklaart in zijn standpunt18 dat er effectieve concurrentiedruk heerst in de algemene groothandel in elektriciteit in Duitsland en dat groothandelsprijssignalen het resultaat van effectieve concurrentie zijn. In afwachting van een grondigere analyse van de steunregelingen voor hernieuwbare elektriciteit erkent de Commissie daarom dat de opwekking van en de groothandel in conventionele elektriciteit concurrentiedruk uitoefent op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen.
3.2.3.2.Installaties voor de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit die een vergoeding kunnen krijgen die onafhankelijk is van de marktprijzen (d.w.z. waarvoor een vast teruglevertarief19 en de elektriciteitstoeslag voor huurders gelden20)
(33) Installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die tussen 1 januari 2012 en 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer (de transmissienetbeheerders) en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging.
(34) Kleine installaties die op of na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen (d.w.z. installaties van minder dan 100 kW of, indien in zij uiterlijk eind 2015 in bedrijf zijn genomen, van minder dan 500 kW) zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging.
(35) Wat de “elektriciteitstoeslag voor huurders” betreft, of de elektriciteit die de exploitant van de installatie niet aan zijn huurders verkoopt, zal de exploitant van de installatie volgens het BKartA alleen voor die toeslag kiezen als dat extra financiële voordelen oplevert. Dit is dus standaard een meer gesubsidieerde optie. Het BKartA concludeert dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit waarvoor de “elektriciteitstoeslag voor huurders” geldt, niet rechtstreeks blootstaan aan mededinging. De Commissie heeft geen elementen geïdentificeerd die het mogelijk maken om van deze conclusie af te wijken.
(36) In het kader van dit besluit, en onverminderd de mededingingswetgeving, moeten de hierboven beschreven factoren worden beschouwd als een indicatie dat de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor in Duitsland teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden, niet blootstaan aan mededinging. Aangezien niet aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, moet worden vastgesteld dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg van toepassing moet blijven op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland.
3.2.3.3.Installaties voor hernieuwbare elektriciteit die een vergoeding ontvangen die is gekoppeld aan marktprijzen (d.w.z. die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld21, directe handel waarbij de waarde via aanbestedingen is vastgesteld22, oude, “post-subsidie”-installaties voor hernieuwbare elektriciteit23 en hernieuwbare-elektriciteitscentrales die zijn onderworpen aan overige directe handel24)
(37) De exploitanten van EEG-installaties die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, genereren inkomsten uit:
(38) In zijn standpunt verklaart het BKartA dat het met het oog op de concrete praktische en economische gevolgen doorslaggevend is dat de marktpremie het verschil tussen de toepasselijke installatiespecifieke waarde en de marktwaarde van de respectieve technologie compenseert. Aangezien de waarde niet negatief kan worden, heeft een positieve waarde een verhogend effect op de winst van de exploitant van de installatie, d.w.z. als de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de overeenkomstige marktwaarde. Het BKartA heeft een analyse uitgevoerd van beide waarden over 23 maanden, tussen mei 2020 en april 2022. Sinds 1 januari 2021 zijn de toepasselijke waarden wettelijk vastgesteld en nemen ze geleidelijk af met een percentage tussen 0,5 en 1,5 procent per jaar. Ten minste tot ongeveer medio 2021 lagen de toepasselijke waarden meestal aanzienlijk boven de respectieve marktwaarden van de voorgaande twaalf maanden. Dit betekende dat er een navenant hoge marktpremie werd betaald, waardoor de betreffende installaties voor hernieuwbare elektriciteit werden afgeschermd van de effectieve markt- en concurrentiekrachten van andere elektriciteitsopwekking. Installaties waarvan de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de normale marktwaarde en die bijgevolg door de wettelijk vastgestelde marktpremie worden ondersteund, concurreren volgens het BKartA dus niet rechtstreeks met andere opwekkingsinstallaties.
(39) Wat specifieke technologieën betreft, heeft het BKartA vastgesteld dat tot medio 2021 alleen de toepasselijke installatiespecifieke waarden van individuele nieuwe waterkracht- en stortgascentrales in sommige maanden merkbaar onder de EPEX-marktwaarde lagen. Dit gold voor waterkracht met een capaciteit van meer dan 50 MW in september 2020 en vanaf november 2020, voor waterkracht met een capaciteit tussen 20 MW en 50 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor waterkracht met een capaciteit tussen 10 MW en 20 MW in januari en april 2021. Dit had ook gevolgen voor stortgas met een capaciteit van 1 MW tot 5 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor stortgas met een capaciteit van 5 MW of meer in november 2020. Hetzelfde geldt voor offshorewindinstallaties. Sinds medio 2021 is een groot aantal toepasselijke waarden gedaald tot onder de betrokken maandelijkse marktwaarden, en sinds eind 2021 heeft dit gevolgen gehad voor de overgrote meerderheid van de toepasselijke waarden.
(40) Als deze trend zich zou stabiliseren, zou de marktpremie voor deze installaties volgens het BKartA geen economisch effect meer hebben; zij zouden dus zonder beperkingen tegen concurrerende marktvoorwaarden opereren en aan daadwerkelijke concurrentie worden blootgesteld. Het BKartA gaat echter alleen uit van een dergelijke stabiele trend als de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende een passende periode lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index (index van stroomafnameovereenkomsten). Een dergelijke periode zou twaalf opeenvolgende maanden zijn. De Commissie is het met het BKartA eens dat het passend is om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging van deze activiteit te koppelen aan het feit dat de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager was dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index).
(41) Wat betreft directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, hebben alle aanbestedingen volgens het BKartA een aantal kenmerken gemeen. De EEG-aanbestedingen worden gekenmerkt door een kleinschalige biedstructuur. De omvang van de individuele biedingen is klein vergeleken met de vraag in de respectieve aanbesteding en ligt ver verwijderd van de drempel voor het vermoeden van een machtspositie op de markt onder de Duitse kartelwetgeving. Achter deze biedingen gaat een voldoende kleinschalige, en in het geval van onshore-windenergie en zonne-energie bijna volledig versnipperde toeleveringsstructuur schuil. De aanbestedende overheidsinstantie is de Bondsrepubliek Duitsland, die zelf niet actief is als inschrijver.
(42) Het BKartA voegt eraan toe dat op grond van klimaatbeleidsoverwegingen en de daaruit voortvloeiende politieke uitbreidingsdoelstellingen en -specificaties, de aanbestedingsregels met betrekking tot alle hernieuwbare energiebronnen gericht zijn op de uitbreiding van het aanbod van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en een dienovereenkomstige stijging van de vraag naar subsidiabele projecten. Het actuele en potentiële bod van bieders in het kader van de aanbesteding hangt daarentegen onder andere af van de beschikbaarheid van overeenkomstige grond voor nieuwe projecten. Biedingen voor bestaande installaties zijn momenteel alleen praktisch relevant in de biomassasector. In het geval van onshore-windenergie zijn er al biedingen voor technisch aanzienlijk verbeterde installaties op dezelfde locatie (repowering). Bieden op nieuwe installaties is altijd mogelijk en komt in de praktijk het meeste voor. De toegang tot de markt wordt ook vergemakkelijkt door het feit dat de levering van hernieuwbare elektriciteit niet wordt gekenmerkt door een intensieve, lokale inzet van personeel. Bovendien is concurrentie om de toepasselijke waarden voor de ondersteuning van elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen geen concurrentie om de markt. Bij een gunning wordt geen monopolie of machtspositie op de downstreammarkt toegekend, aangezien de verkoop van de opgewekte elektriciteit op de groothandelsmarkt plaatsvindt in een concurrerende omgeving tegen prijzen die worden bepaald door marktmechanismen.
(43) In eerdere besluiten25 heeft de Commissie geoordeeld dat het bestaan van aanbestedingen om de hoogte van de steun voor regelingen inzake hernieuwbare elektriciteit te bepalen een belangrijke factor was om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging te bepalen. In het onderhavige geval, dat betrekking heeft op Duitsland, erkent het BKartA weliswaar de besluitvormingspraktijk van de Commissie, maar stelt het voor om een aanvullend criterium in te voeren waarmee een onderscheid kan worden gemaakt naargelang van de intensiteit van de concurrentie voor de subsidie in de afzonderlijke aanbesteding. Dit criterium kan een overinschrijving van ten minste 25 % van de aanbestede capaciteit zijn. De BDEW betwijfelt of het haalbaar is om een dergelijk criterium toe te passen, aangezien de overinschrijving pas na de aanbesteding kan worden gemeten, terwijl de aanbestedende instanties hun eigen aanbestedingen moeten organiseren alvorens aan dergelijke aanbestedingen deel te nemen. Dit zou een vrijstelling de facto ongeldig maken.
(44) In eerdere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat een aanbestedingsprocedure voor subsidies voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit een indicatie was van blootstelling aan concurrentie. Zo merkte de Commissie in haar besluit betreffende Nederland26 op dat “de toekenning van de SDE+-subsidie blootstaat aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van duurzame elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren”. Evenzo heeft de Commissie in Besluit (EU) 2020/1499 betreffende Italië27 opgemerkt dat gezien het grote aantal aanvragers en biedingen voor de respectieve aanbestedingen, de meer recente subsidieregelingen in een concurrerende omgeving functioneerden. In Besluit (EU) 2020/1500 betreffende Litouwen28 heeft de Commissie opgemerkt dat in het kader van de derde steunregeling geproduceerde elektriciteit op premies gebaseerde steun ontvangt die wordt vastgesteld via een aanbesteding en dat die regeling blootstond aan concurrentie. Tot slot heeft de Commissie in haar besluit over Denemarken29 opgemerkt dat de toekenning van overheidssubsidies blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem. In lijn met die eerdere besluiten is de Commissie daarom van mening dat installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, rechtstreeks aan mededinging blootstaan.
(45) Het BKartA is van mening dat “post-subsidie”-installaties blootstaan aan rechtstreekse concurrentie omdat zij van de netbeheerder een teruglevertarief krijgen dat gelijk is aan de marktwaarde minus de forfaitaire marketingkosten. De Commissie is het met deze analyse eens.
(46) Volgens het BKartA hebben andere “post-subsidie”-EEG-installaties geen rechten kunnen ontlenen aan het EEG. Zij zijn overeenkomstig § 21a EEG onderworpen aan overige directe handel. Alle EEG-installaties die overeenkomstig § 21a EEG zijn onderworpen aan overige directe handel nemen op dezelfde manier deel aan de markt voor eerste verkoop van elektriciteit als elk ander elektriciteitsopwekkingssysteem dat niet wordt ondersteund uit hoofde van het EEG. Inmiddels is deze vergoedingscategorie al relevant voor nieuwgebouwde installaties, zoals zonne-energiecentrales aan land. Deze installaties staan bloot aan algemene concurrentiekrachten. De Commissie deelt het standpunt dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel, rechtstreeks blootstaan aan concurrentie.
(47) Voor de toepassing van dit besluit, en onverminderd het mededingingsrecht, moeten de hierboven genoemde factoren worden beschouwd als een indicatie van de blootstelling aan mededinging van installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”- installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit en installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel in Duitsland. Aangezien aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, kan worden geconcludeerd dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg niet van toepassing is op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland.
(48) Gezien de hierboven onderzochte elementen worden de activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden in Duitsland, geacht niet te voldoen aan de in artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie.
(49) Richtlijn 2014/25/EU moet derhalve van toepassing blijven wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om de uitvoering van deze activiteiten mogelijk te maken, of wanneer prijsvragen worden georganiseerd om die activiteiten in dat geografische gebied te verrichten.
(50) Gezien de hierboven onderzochte factoren moet de voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU in Duitsland geacht worden te zijn vervuld voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (wanneer de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte stroomafnameovereenkomst-index)), directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, overige directe handel en oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit.
(51) Aangezien er is voldaan aan de voorwaarde van niet-beperkte toegang tot de markt, is Richtlijn 2014/25/EU niet van toepassing wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om het verrichten van die activiteiten in Duitsland mogelijk te maken, noch wanneer prijsvragen worden uitgeschreven voor het verrichten van dergelijke activiteiten in dat geografische gebied.
(52) Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels van de Unie en de bepalingen op andere gebieden van het recht van de Unie onverlet. Met name zijn de criteria en methoden die worden gebruikt om rechtstreekse blootstelling aan concurrentie te beoordelen overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU niet noodzakelijk identiek aan die welke worden gebruikt om een beoordeling te verrichten volgens artikel 101 of artikel 102 van het Verdrag of volgens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad30, zoals bevestigd door het Gerecht31,
HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
Richtlijn 2014/25/EU is niet van toepassing op de gunning van opdrachten die aanbestedende instanties plaatsen om in Duitsland de volgende activiteiten te kunnen uitoefenen:
-
de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (mits de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index));
-
de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld;
-
de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel;
-
de opwekking van en de groothandel in elektriciteit door oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit.
Artikel 2
Richtlijn 2014/25/EU blijft van toepassing op de gunning van opdrachten die aanbestedende instanties plaatsen om in Duitsland de volgende activiteiten te kunnen uitoefenen:
-
de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een vast teruglevertarief geldt;
-
de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een elektriciteitstoeslag voor huurders geldt.
Artikel 3
-
PB L 94 van 28.3.2014, blz. 243.
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie van 10 oktober 2016 betreffende de nadere regels voor de toepassing van de artikelen 34 en 35 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 275 van 12.10.2016, blz. 39).
(terug) -
Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 125).
(terug) -
Blz. 3 van het verzoek.
(terug) -
Overeenkomstig bijlage 1, nr. 4, EEG 2021 en EEG 2023 wordt de jaargemiddelde marktwaarde berekend op basis van het kalenderjaargemiddelde van de spotmarktprijs voor de desbetreffende energiebron op de elektriciteitsbeurzen waarop elektriciteitsproducten voor de prijszone voor Duitsland kunnen worden verhandeld.
(terug) -
Bijgevolg acht de Commissie het niet nodig om deze vergoeding goed te keuren op grond van de wetgeving inzake staatssteun; zie de webpagina “FAQ” van het federale Ministerie van Economische Zaken en Energie over goedkeuring uit hoofde van de staatssteunwetgeving, punt 6, https://www.bmwk.de/Redaktion/DE/FAQ/EEG-2021-FAQ/faq-beihilferechtlichen-genehmigung-eu-kommission.html
(terug) -
Uitvoeringsbesluit 2012/218/EU van de Commissie van 24 april 2012 waarbij de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen in Duitsland worden vrijgesteld van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 114 van 26.4.2012, blz. 21).
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 van de Commissie van 12 december 2017 tot vrijstelling van de productie en groothandelslevering van elektriciteit in Nederland van de toepassing van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG (PB L 12 van 17.1.2018, blz. 53).
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 van de Commissie van 28 juli 2020 betreffende de toepasselijkheid van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de productie van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Italië (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 8).
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 van de Commissie van 28 juli 2020 betreffende de toepasselijkheid van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad ten aanzien van opdrachten geplaatst voor activiteiten die verband met de productie van en groothandel in elektriciteit in Litouwen (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 15).
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376 van de Commissie van 26 juli 2022 betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de productie en groothandelslevering van elektriciteit in Denemarken (PB L 206 van 8.8.2022, blz. 42).
(terug) -
Verklaring van het BKartA over het verzoek van de BDEW voor een besluit betreffende de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de productie van EEG-elektriciteit en aanverwante activiteiten van installaties die sinds 1 januari 2012 in Duitsland in bedrijf zijn genomen (B8-70/20). Zie ook de verklaring van het BKartA over het verzoek van Ørsted A/S om een besluit betreffende de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de productie van EEG-elektriciteit uit offshorewindparken in Duitsland (B8-102/20) van 25 mei 2022, punt C.1, blz. 11.
(terug) -
BKartA, D. van 10.7.2018, B4-80/17, punt 167 e.v. — EnBW/MWV; BKartA, zaakverslag van 31.5.2019, B8-28/19 over de verwerving van een minderheidsbelang door RWE/E.ON.
(terug) -
Verzoek, punt 3.2.
(terug) -
Uitvoeringsbesluit 2012/218/EU.
(terug) -
Zie het verzoek van Ørsted, blz. 40.
(terug) -
BNetzA/BKartA, monitoringsverslag 2022. blz. 52 e.v.
(terug) -
Verklaring van het BKartA, ibid., blz. 44.
(terug) - § 21, lid 1, punt 1, EEG. (terug)
- § 21, lid 3, EEG. (terug)
- § 20 EEG. (terug)
- § 20 en 22 EEG. (terug)
- § 23b, lid 2, EEG. (terug)
- § 21a EEG. (terug)
-
Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (PB L 12 van 17.1.2018, blz. 53) (Nederland), Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 8) (Italië), Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 15) (Litouwen) en Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376 (PB L 206 van 8.8.2022, blz. 42) (Denemarken).
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (Nederland), punt 21.
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 (Italië), punt 38.
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 (Litouwen), punt 30.
(terug) -
Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376, punt 29.
(terug) -
Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1).
(terug) -
Arrest van het Gerecht van 27 april 2016, Österreichische Post AG/Commissie, T-463/14, ECLI:EU:T:2016:243, punt 28. Zie ook overweging 44 van Richtlijn 2014/25/EU.
(terug)